Bóng ma Kudzu Gambusia đang là mối nguy hiểm trong hệ sinh thái

Bóng ma Kudzu Gambusia đang bao trùm cả miền Đông Nam Mỹ. Một vùng cỏ dại phía đông bỗng chốc trở nên hoang sơ lạ thường.

Rồi sự “xâm lược” của loài livebearer Mỹ đã đe dọa hệ sinh thái địa phương, bắt đầu từ sai lầm của chính phủ khi dùng chúng đối phó với muỗi, bóng ma Kudzu Gambusia đang là mối nguy hiểm trong hệ sinh thái. Robert Rice thuộc tổ chức Bảo vệ Cá bản xứ (NFC) – sẽ cho chúng ta biết thêm về “con vật phá hoại” sống dưới nước này cùng với những giải pháp khả thi của mình. “Tôi đã từng là một ngư ông, rồi một aquarist và cũng là một nhà bảo vệ môi sinh thiên nhiên. Tôi đánh bắt cá trên khắp Canada đến Mexico, Panama, Haiti., và cuối cùng đem chúng về nhà. Cả cuộc đời, tôi chỉ phấn đấu vì mục tiêu duy nhất: bảo vệ cá bản xứ”

Bản xứ hay ngoại lai?

Cá bản xứ là những loài cá có nguồn gốc từ một vùng nước riêng biệt. Ngoài cá bản xứ là những loài cá ngoại lai. “Dù bạn đang sống ở đâu, bạn đều có thể nuôi cá bản xứ và ngăn chặn sự “xâm nhập” của cá ngoại lai. Chẳng hạn, cá thái dương tai dài Lepomis Negalotis là một loại cá đáng yêu ở nước Đức chúng tôi. Tôi dốc công bảo vệ hệ động thực vật ở quê và thưởng thức chúng như một bức tranh tuyệt đẹp của một bậc thầy hội họa. Khi chúng tôi tiến hành “cải tiến” môi trường bằng những loài ngoại lai, kết quả chỉ tệ hơn. Điều đó giống như bạn đang vẽ thêm ria mép lên khuôn mặt tuyệt mỹ của nàng Mona Lisa”- Robert Rice thổ lộ. Phiêu lưu, thưởng ngoạn khắp các đường sông, thả hồn vào những ngày bắt cá hàng giờ liền, Robert Rice thừa nhận: “Những chú cá không bao giờ rời khỏi tâm trí của tôi. Đó là điều thôi thúc tôi đến với buổi nói chuyện này, thảo luận về vấn đề Gambusia”.

Bóng ma Kudzu Gambusia đang là mối nguy hiểm trong hệ sinh thái - Ảnh 1

Gambusia – Vấn đề toàn cầu

Gambusia là một vấn đề của toàn nhân loại” – Robert Rice nhấn mạnh. Những chú cá con độc nhất ở vùng Tây Nam đều bị “thủ tiêu” bởi Gambusia. Ở Úc, Gambusia xuất hiện đồng nghĩa với việc hàng loạt cá bản xứ đã không còn tồn tại. Robert Rice đã xuôi ngược xuống Tây và Trung Tây để chứng kiến Gambusia làm mất dần tính đa dạng của thiên nhiên. Như là một virus, Gambusia lan ra và phá hủy cả hệ sinh thái. Những bước chân của các lữ khách du lịch dần dần rời bước, và thế là nó trở nên hoang sơ lạ thường. 

Robert Rice đã nói về chuyến “thám hiểm” Gambusia đáng nhớ của mình: “Trong tuần trăng mật, hai vợ chồng tôi đã “đổ bộ” xuống Panama. Một buổi chiều, tôi ngụp sâu dưới một con sông nhỏ gần Air Base. Bất ngờ, tôi đối mặt với một đàn Gambusia. Thật tuyệt vọng! Tôi đã đi nhiều dặm, rồi khám phá dưới mặt nước với hy vọng bắt được một số cá mới và cũ, nhưng chỉ thấy Gambusia. Gambusia Affinis và họ hàng của nó, Gambusia Holbrooki là những livebearer thuộc cùng gia đình Poeciliidae. Bóng ma Kudzu này là giống bản xứ Mỹ, và người ta có thể nhận xét rằng chúng là loài cá nhỏ nguy hiểm nhất trên hành tinh”.

Một giống bản xứ Mỹ

Gambusia có màu nâu hơi xanh ở trên lưng. Bên dưới phủ một lớp trắng bạc óng ánh. Một đôi mắt lớn “ngự trị” trước cơ thể, một cái lưng dẹp và một cái đuôi dài giúp chúng di chuyển khá nhanh dưới nước. Những con Gambusia cái thường có kích thước lớn hơn những con Gambusia đực. Thoạt nhìn, Gambusia trông giống như loài cá nước ngọt, chỉ có điều chúng nguy hiểm hơn rất nhiều. Một khác biệt nữa là cá nước ngọt thì không thể tồn tại ở những nơi hoang dã nhưng Gambusia có thể sống bất cứ nơi đâu: ao, hồ, rãnh, mương, những dòng suối trên sa mạc, thậm chí những nơi ấp trứng của cá hồi Arkansas cũng có thể trở thành “địa bàn đóng quân” của Gambusia.

Bóng ma Kudzu dưới nước

Gambusia được nuôi thả khắp thế giới nhằm mục đích tiêu diệt muỗi, đầu tiên vào những năm 20 ở Úc. Chẳng bao lâu sau, chúng đã trở thành “kẻ hủy diệt” môi sinh tại 50 bang của Mỹ. Loại cá được đặt cho cái tên mỹ miều – “cá muỗi” đã không thực hiện đúng nhiệm vụ của chúng như các loài cá địa phương. Robert Rice cho biết thêm: “Sự “du nhập” của Gambusia là một thảm họa vì ấu trùng muỗi chỉ là một phần nhỏ trong phần ăn của chúng (trứng và cá mới nở). Người ta phát hiện ra Gambusia thích nòng nọc hơn ấu trùng muỗi, còn những nhà khoa học thì lo lắng về một sự sút giảm nghiêm trọng “dân số” động vật lưỡng cư trên khắp thế giới”.

Bóng ma Kudzu Gambusia đang là mối nguy hiểm trong hệ sinh thái - Ảnh 2

Quyển Peterson's Guide (trang 237) tổng kết những tác động xấu của Gambusia: “Sự “du nhập” của Gambusia nhằm mục đích diệt muỗi đã loại bỏ một số loài trong hệ sinh thái. Sự xuất hiện của chúng ở hệ thống thoát nước phía tây đặc biệt gây hại cho sự sống còn của một số loài cá hiếm”. Robert Rice cho biết thêm về loài cá nguy hiểm này: “Bóng ma Kudzu sống dưới nước này hiện có mặt trên cả năm châu lục. Trên đường đi của mình, chúng hạnh phúc nhai tóp tép những con cá con, những con cá ăn thịt và cả những con kỳ nhông mù Texas.

Đó là hệ quả từ sự thất bại của chính phủ trong việc chống lại muỗi một công việc mà đáng ra sẽ được thực hiện tốt hơn bởi cá bản xứ! Cá bản xứ “ăn” muỗi còn nhiều hơn Gambusia nữa. Thật là mỉa mai, trong khi chính phủ khuyến khích các đại lý thả một loại cá ngoại lai nhằm tiêu diệt muỗi thì chúng lại tiêu diệt các loài khác, thậm chí làm tổn hại cả cá bản xứ. Nói cách khác, bóng ma Kudzu “ăn sạch” cá bản xứ mà cá bản xứ thì cũng có khả năng tiêu diệt muỗi. Điều đó giống như việc đổi con heo 270 kg trong vườn rau của bạn để lấy con sâu cà chua. Cách chữa trị còn tệ hơn cả bệnh tật!”.

Robert Rice khẳng định Gambusia là một sự chọn lựa sai lầm của chính phủ, và rằng không có một sự chọn lựa nào khác hơn là cá bản xứ, vừa có thể phục hồi, tái sinh sản cá bản xứ, vừa có thể sử dụng vào mục đích tiêu diệt muỗi. Với nỗ lực duy trì sự đa dạng của cá bản xứ, khi thấy một tổ chức đang tiếp thị mọi người dùng Gambusia diệt muỗi, Robert Rice đã tìm đến và thông tin chi tiết cho họ biết. Kết quả, họ đã thay Gambusia bằng những loài cá bản xứ an toàn hơn. Tương tự, ở Mexico, người ta cũng bắt đầu biết đến giải pháp diệt muỗi hiệu quả này.

Kết thúc buổi nói chuyện, Robert Rice vẫn không thôi những trăn trở của mình: “Gambusia sẽ không gây hại lớn nếu chúng ta không sử dụng “lệch”. Đầu tiên sẽ là một “thảm họa” nhỏ nếu bạn nuôi chúng trong bể cá của mình. Xin đừng quên cá bản xứ! Nếu không, bạn sẽ có một con cóc trong chén súp của mình hoặc một đàn kiến lửa ngay trên chiếc giường của mình”.

Nguồn tổng hợp

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *