14 khám phá mới đáng kinh ngạc về giấc ngủ và giấc mơ

Nếu bạn đang không chắc rằng mình đang mơ hay tỉnh, hãy thử cố gắng đọc thứ gì đó xem. Hầu hết mọi người đều không thể đọc được trong mơ. 

Giấc ngủ biến đổi trong các chu kỳ kéo dài 90 phút và mỗi chu kỳ bao gồm một pha (phase) giấc ngủ chậm và một pha giấc ngủ nghịch. Chính trong pha thứ hai – kéo dài khoảng hai mươi phút – mà những giấc mơ xuất hiện. Chúng ta nằm mơ trung bình 5 đến 6 lần trong đêm. Người lớn nằm mơ trung bình từ 1 giờ 30 phút đến 2 giờ/đêm. Có nhiều cách lý giải vai trò của giấc mơ. Hãy đi tìm những khám phá mới đáng kinh ngạc về giấc ngủ và giấc mơ.

Giải đáp ý nghĩa của giấc mơ

Theo Freud, giấc mơ là sự thể hiện xung năng và những khao khát mà chúng tạ không bộc lộ được trong đời thực. Giấc mơ là “người canh gác giấc ngủ”, một lối thoát. Với Carl Gustave Jung (bác sĩ tâm thần Thụy Sĩ (1875-1961)) giấc mơ là biểu hiện của vô thức tập thể. Khi nằm mộng ta sẽ bước vào một thế giới rộng lớn hơn rất nhiều, giúp cá nhân tái cấu trúc bản thân mình. Như vậy đối với Jung, một người biết lắng nghe giấc mơ của mình hẳn sẽ nhận thức bản thân mình một cách rõ ràng trọn vẹn hơn.

Theo các chuyên gia tâm thần khác, giấc ngủ nghịch có hiệu quả xoá sạch những đống ký ức làm cồng kềnh tư tưởng chúng ta – cho phép người nằm mơ lựa chọn hàng loạt thông tin trong ngày để tìm ra thứ có ích. Cuối cùng, giấc mơ cũng là “công cụ” để gìn giữ đặc tính di truyền cơ bản của mỗi chúng ta. Tất cả những quan điểm này đều không sai và không mâu thuẫn nhau.

14 khám phá mới đáng kinh ngạc về giấc ngủ và giấc mơ - Ảnh 1

Một thế giới chiêm bao không cấm kỵ

Giấc ngủ nghịch đi kèm với một pha hưng phấn đặc biệt thể hiện qua trạng thái cương dương nơi nam giới và sự phồng lên của âm vật nơi phụ nữ. Nhưng hiện tượng này không tương liên gì đến những giấc mơ dục tính, mà trước nhất đó là vấn đê sinh lý. Trong giấc mơ, vô thức vứt bỏ mọi nguyên tắc về đạo đức và giáo dục. Trong vương quốc của Morpheus (Thần giấc mộng), một phụ nữ đoan trang nhất cũng buông mình vào cuộc truy hoan say đắm lòng người.

Tuy nhiên, theo nhà phân tâm học Freud thì khi thức giấc đối tượng có thể rơi vào trạng thái tâm thần hoang mang lạc hướng bởi “con đường đến với vô thức triệt để”. Lúc đó, hoặc là ta hãy quên đi “nội dung” của giấc mơ, hoặc là làm dịu bớt một cách có ý thức để không bị sốc vì tính phi đạo đức của nó! Theo một số nhà tâm thần học, giấc mơ dục tính có thể được coi là hình thức tự nhiên để “xả” bớt năng lượng libido của cá nhân, vốn bị xã hội “đàn áp”. Khả năng “giảm áp” này giúp chúng ta lấy lại được trạng thái cân bằng.

Giấc mơ giúp hiểu rõ bản thân hơn…

Một số bác sĩ tâm thần cho rằng giấc mơ cho phép chúng ta hiểu rõ hơn ý thức mà khi tỉnh không giãi bày được. Người ta thấy giả thuyết này đôi khi là một sự cụ thể hoá giấc mơ đáng ngạc nhiên. Các tác phẩm nghiên cứu khác nêu lên trường hợp những phụ nữ lãnh cảm hay đàn ông bất lực – những người nhận cảm một trạng thái cực khoái trong khi nằm mơ – đã có được sự mạnh dạn tìm đến một chuyên gia liệu pháp để cụ thể hoá vào hiện thực khoái cảm nhục dục của họ. Trong trường hợp những giấc mơ dục tính cứ lặp đi lặp lại, vô thức của chúng ta có muốn làm nổi bật những “khiếm khuyết”?

Về vấn đề này, nhà phân tâm học và tác giả nhiều cuốn sách nghiên cứu về giấc mơ – Frédéric Moir – phân biệt hai loại giấc mơ dục tính: “Khi đó là một giấc mơ giao hợp thì đúng là có sự khiếm khuyết. Libido không hoàn toàn thăng hoa và cá nhân cảm thấy cần đến những quan hệ tình dục thoả mãn hơn hay mạnh mẽ hơn. Đó là hiện tượng bù trừ. Nhưng thường nhất là những giấc mơ dục tính “nhẹ nhàng”: gặp gỡ, ôm ấp, hôn hít… Đó là, trong trường hợp này, những giấc mơ thể hiện niềm hạnh phúc với người khác và cũng với cả chính mình.

Bởi lẽ, thường thì người ta gặp trong mộng hiện thân của một phần con người chúng ta, nói cách khác là một nửa giới tính khác của chúng ta. Loại giấc mơ này thể hiện sự hợp nhất nội tại”. Georges Romey, tác giả cuốn từ điển về biểu tượng của giấc mơ, nói: “Giấc mơ dục tính cho biết tình trạng sức khoẻ của một người”. Theo lý thuyết của Freud, giấc mơ cũng đóng vai trò bù trừ – nó tiết lộ sự hoàn thành một thèm muốn và thoả mãn cho những xung năng vô thức của con người. Do đó, giấc mơ về đêm cho phép giải tỏa bao căng thẳng tích tụ trong ngày, giúp xua đi stress.

Vô thức biết phải gìn giữ trạng thái cân bằng giữa thể xác và tâm thần như thế nào. Đó là những gì mà người Hy – La cổ xưa đã biết và họ cũng đã giảng giải giấc mơ chính là hình ảnh của người thầy thuốc và thầy tu. Đó là trường hợp của Hippocrate, cha đẻ của nền y khoa hiện đại ngày nay. Nếu trong giấc mơ ta thường nhìn thấy những hình ảnh về tình yêu và tình dục thì nên hiểu rằng những biểu hiện đó nhằm nhắc nhở ta trong cuộc sống thường ngày giữa đời thực nên tìm cách giữ cân bằng giữa thể xác và tinh thần.

 14 khám phá mới đáng kinh ngạc về giấc ngủ và giấc mơ - Ảnh 2

Giấc mơ của người mù

Những người chỉ bị mù sau khi chào đời (tức không bị chứng mù bẩm sinh) đều có thể “nhìn thấy” những hình ảnh “chạy” trong giấc mơ của mình. Riêng với những người mù bẩm sinh thì họ sẽ không thấy bất cứ hình ảnh nào song họ vẫn có những giấc mơ liên quan mạnh mẽ đến các giác quan khác, như là thính giác (âm thanh), khứu giác (mùi), xúc giác và cảm xúc. Người sáng mắt khó có thể hình dung, song nhu cầu giấc mơ đối với cơ thể mạnh đến mức người ta hầu như có thể vận dụng toàn bộ trạng thái thân thể để giấc mơ xảy ra.

Bạn sẽ quên 90% nội dung của giấc mơ

Sau khi tỉnh giấc độ 5 phút là một nửa giấc mơ của bạn đã bay khỏi đầu! Trong 10 trường hợp, 90% giấc mơ bay biến đâu mất. Sáng ra khi tỉnh giấc, nhà thơ Anh nổi tiếng Samuel Taylor Coleridge (1772-1834) đã tức tốc mô tả giấc mơ kỳ lạ của mình lên mặt giấy. Giấc mơ đã trở thành một trong những bài thơ trứ danh nhất của nước Anh – “Kubla Khan”. Tuy nhiên sau đó bài thơ không bao giờ được hoàn tất trọn vẹn vì ông không tài nào nhớ được “phần còn lại” của giấc mơ!

Một số ví dụ khác nữa là, nhà văn Scotland Robert Louis Stevenson (1850-1894) cũng nằm mơ thấy câu chuyện cho tác phẩm tương lai của mình – “Doctor Jeckyl! and Mr. Hyde”. Và, bác sĩ Fran-kenstern của Mary Shelley cũng bước ra từ giấc mơ! Ca khúc “Yesterday” của nhạc sĩ Paul McCartney cũng là sản phẩm của giấc mơ. Nhà soạn nhạc GiuseppeTartini của Ý cho biết nhạc phẩm “Bản sonate của quỷ” của ông là sự tái tạo lại những giai điệu mà quỷ đã tấu cho ông nghe trong giấc ngủ v.v.

Giấc mơ ngăn ngừa chứng rối loạn tâm thần

Trong một cuộc nghiên cứu mới đây về giấc mơ, nhóm sinh viên bị đánh thức đúng vào lúc giấc mơ mới bắt đầu song họ vẫn được cho ngủ đúng thời gian 8 tiếng. Tất cả các sinh viên tham gia đều có những cảm giác như: khó tập trung tinh thần, dễ nổi nóng, bị ảo giác, và những dấu hiệu rối loạn tâm thần vào 3 ngày sau đó. Cuối cùng, khi được phép duy trì giấc ngủ thì não của những sinh viên này bù đắp lượng thời gian đã mất bằng sự tăng lên tỷ lệ phần trăm giấc ngủ diễn tiến trong giai đoạn REM (chuyển động mắt nhanh).

Chúng ta chỉ mơ thấy những gì mình biết

Thông thường trong giấc mơ của chúng ta hiện diện rất nhiều gương mặt người lạ thể hiện hành vi gì đó. Nhưng thật ra trí não không “tạo tác” ra những gương mặt này – mà đó chính là gương mặt của những người có thật ngoài đời mà chúng ta từng bắt gặp trong một khoảnh khắc nào đó mà bản thân không biết hay không nhớ. Ví dụ, tên cướp hung hãn trong giấc mơ mới nhất của bạn có thể là gã bơm xăng vào xe bố bạn khi bạn còn là bé con. Trong đời chúng ta ai cũng nhìn thấy hàng trăm ngàn gương mặt, do đó chúng ta đã vô tình cung cấp cả một kho hình ảnh vô tận cho não để nó sử dụng vào giấc mơ.

Không phải ai cũng có giấc mơ đầy màu sắc

12% những giấc mơ của chúng ta đều ở dạng trắng-đen, và số còn lại là những giấc mơ… màu. Con người thường có số đề tài chung hiển hiện trong giấc mơ – đó là những tình huống liên quan đến trường học, cảnh bị rượt đuổi, cảm giác chạy quá chậm hay đúng yên tại chỗ, những trải nghiệm tình dục, sự té ngã, sự trễ giờ hẹn, người còn sống như bị chết, răng rụng, bay, thi trượt, hoặc tai nạn giao thông. Người ta vẫn chưa biết những người có giấc mơ màu có mơ thấy những hình ảnh liên quan đến bạo lực hay cái chết nhiều hơn những người có giấc mơ trắng-đen hay không.

14 khám phá mới đáng kinh ngạc về giấc ngủ và giấc mơ - Ảnh 3

Giấc mơ chỉ là những hình ảnh mang tính tượng trưng

Nếu bạn nằm mơ thấy vật thể gì đó đặc biệt thì thường là vật thể đó chẳng liên quan gì đến sự thật cả. Giấc mơ thể hiện bằng thứ ngôn ngữ tượng trưng. Tiềm thức cố gắng so sánh giấc mơ của bạn với cái gì đó khác tương tự. Cũng giống như làm một bài thơ mô tả đàn kiến nhỏ giống như những cỗ máy làm việc không bao giờ ngừng nghỉ. Nhưng bạn sẽ không bao giờ so sánh cái gì đó với chính nó, ví dụ: “Cảnh mặt trời lặn đẹp như cảnh mặt trời lặn!”. Vì thế, bất kỳ biểu tượng nào được giấc mơ lựa chọn thì bản thân nó cũng chỉ là biểu tượng mà thôi.

Những người đã cai nghiện có giấc mơ sống động hơn

Những người hút thuốc lá lâu năm và sau đó cai được sẽ có những giấc mơ thấy mình hút thuốc trở lại! Theo tờ Journal of Ah-normal Psychology, trong số 293 người cai thuốc lá trong khoảng 1 đến 4 tuần, thì 33% ít nhất có 1 giấc mơ thấy mình hút thuốc. Trong phần lớn những giấc mơ, đối tượng bắt gặp mình hút thuốc và cảm thấy những cảm xúc tiêu cực như là hoảng hốt hay tội lỗi.

Những tác nhân kích thích bên ngoài xâm nhập giấc mơ

Hiện tượng này gọi là “sự sáp nhập giấc mơ”, và đó là trải nghiệm mà phần đông chúng ta thường gặp phải. Một ví dụ tương tự, khi chúng ta cảm thấy khát nước (cho dù không hẳn là do tác nhân kích thích bên ngoài) thì trí não sẽ đưa cảm giác ấy vào giấc mơ. Chẳng hạn có người nằm mơ thấy mình khát khô cổ họng đến mức phải uống nhiều ly lớn nước và hiện tượng đó cứ lặp đi lặp lại nhiều lần cho đến khi đối tượng tỉnh giấc và bắt đầu uống nước thật sự! Bức tranh nổi tiếng của Salvador Dali có thể minh hoạ cho trường hợp này.

Chúng ta tê liệt người trong giấc ngủ

Cho dù tin hay không thì cơ thể chúng ta gần như tê liệt trong suốt thời gian ngủ – hiện tượng rất có thể là để ngăn ngừa thể xác chúng ta hành động theo diễn biến trong giấc mơ. Các chuyên gia giải thích: một hormone được tiết ra để gây buồn ngủ và các neuron gửi tín hiệu đến tuỷ sống khiên cho cơ thể thư giãn và tê liệt khi ngủ.

Một số ghi nhận khác về giấc ngủ và giấc mơ

Giấc mơ không chỉ xảy ra trong giai đoạn ngủ REM (chuyển động mắt nhanh), mà cũng xuất hiện (song ở mức độ ít hơn) trong những pha ngủ không – REM. Những giấc mơ REM thể hiện với những tình tiết kỳ cục, nhưng những giấc mơ không – REM có đặc trưng lặp đi lặp lại. Một số nhà khoa học tin rằng chúng ta nằm mơ để khắc sâu những trải nghiệm trong ký ức dài hạn, tức là chúng ta mơ về những gì đáng được ghi nhớ. Trong khi số khác cho rằng chúng ta mơ về những gì đáng để quên đi – để loại bỏ những ký ức chồng chéo có thể làm tắc nghẽn não bộ chúng ta! Giấc mơ có lẽ không phục vụ cho bất kỳ mục đích nào cả, nhưng chỉ đơn thuần là sản phẩm phụ của 2 điều kiện thích nghi tiến hoá – giấc ngủ và ý thức.

Khi ngáy chúng ta không mơ

Những đứa trẻ mới chập chững biết đi không nằm mơ. Từ khoảng 3 tuổi cho đến khoảng 7 – 8 tuổi, trẻ con có đặc tính là gặp ác mộng nhiều hơn người lớn. Những tia dạ quang phát ra từ chiếc đồng hồ báo thức kỹ thuật số có thể đủ mạnh để phá vỡ chu kỳ giấc ngủ dù không đánh thức bạn hoàn toàn. Ánh sáng này sẽ bật “công tắc thần kinh” trong não bạn, làm hoá chất gây ngủ chính giảm sút trong vài phút. Chiếc “đồng hồ báo thức tự nhiên” của cơ thể, đánh thức bạn hầu như theo ý muốn, được tạo ra bởi sự xuất hiện đột ngột của hormone gây stress là adrenocortiotrophin. Các nhà nghiên cứu nói điều này phản ánh trạng thái đề phòng không có ý thức của stress làm tỉnh giấc.

Các nhà nghiên cứu của Bộ quốc phòng Anh đã điều chỉnh lại đồng hồ cơ thể của binh lính giúp cho họ có khả năng chiến đấu liên tục (không cần ngủ) trên 36 giờ đồng hồ. Những sợi quang bé tí gắn trong cặp kính đặc biệt sẽ phóng ra chùm ánh sáng trắng mạnh (với quang phổ giống như lúc mặt trời mọc) quanh mép võng mạc của người lính để tạo cảm tưởng rằng họ mới vừa thức dậy. Hệ thống được sử dụng lần đâu tiên cho phi công Mỹ trong chiến dịch ném bom Kosovo.

Nguồn tổng hợp


 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *